301 Yönləndirmə və Sayt Köçürməsi: İtkisiz Keçid

Sayt köçürməsi — dizayn dəyişikliyi, platforma dəyişikliyi və ya yeni domenə keçid — SEO baxımından ən riskli əməliyyatdır. Düzgün aparılanda mövqelər bir neçə həftəlik dalğalanmadan sonra bərpa olunur; səhv aparılanda isə illərlə qazanılmış trafik bir gecədə itir. Bu yazı yönləndirmə növlərini və köçürmənin təhlükəsiz ardıcıllığını izah edir.

301 və 302 arasındakı fərq nədir?

301 daimi yönləndirmədir: "bu ünvan həmişəlik dəyişdi". Axtarış sistemləri köhnə ünvanın qazandığı dəyəri yeni ünvana ötürür və vaxt keçdikcə köhnə ünvanı indeksdən çıxarır.

302 müvəqqəti yönləndirmədir: "hazırda başqa yerdədir, amma qayıdacaq". Bu halda köhnə ünvan indeksdə saxlanılır və dəyər ötürülmür.

Ən çox rast gəlinən səhv daimi köçürmə üçün 302 işlətməkdir. Bir çox sistemdə standart parametr məhz 302-dir, ona görə yönləndirmə qurulduqdan sonra cavab kodunu yoxlamaq şərtdir.

Bundan başqa 308 (301-in metod saxlayan variantı) və 307 (302-nin analoqu) var. SEO baxımından 308 ilə 301 eyni qiymətləndirilir.

Yönləndirmə hansı hallarda lazımdır?

• Səhifənin ünvanı dəyişəndə (slug redaktəsi, kateqoriya dəyişikliyi).
• İki oxşar səhifə birləşdiriləndə — zəif olan güclüyə yönləndirilir.
• Səhifə silinəndə və məzmunca yaxın alternativ olanda.
• Domen dəyişəndə və ya www/protokol kanonikləşdiriləndə.
• Sayt strukturu dəyişəndə (bölmələrin yerinin dəyişməsi).

Yönləndirmə lazım olmayan hal da var: səhifə silinib və məzmunca uyğun alternativ yoxdursa, düzgün cavab 404-dür. Belə halda hər şeyi ana səhifəyə yönləndirmək zərərlidir — Google bunu "yumşaq 404" kimi qiymətləndirir və faydası olmur.

Zəncir və dövr nə üçün təhlükəlidir?

Zəncir — A → B → C → D şəklində ardıcıl yönləndirmələr. Hər addım əlavə sorğu deməkdir: səhifə yavaş açılır, robot isə uzun zəncirləri sona qədər izləməyə bilər. Həll: zənciri qısaltmaq, yəni A-nı birbaşa D-yə bağlamaq.

Zəncirlər adətən illər ərzində yığılır: hər yeni köçürmədə köhnə qaydalar saxlanılır və üstünə yenisi əlavə edilir. Ona görə hər köçürmədən sonra mövcud qaydaları nəzərdən keçirmək lazımdır.

Dövr isə A → B → A şəklində qapalı halqadır: səhifə heç vaxt açılmır. Bu, adətən şərtli qaydaların (dil, cihaz, kiçik/böyük hərf) toqquşmasından yaranır və dərhal düzəldilməlidir.

Köçürmədən əvvəl nə hazırlanmalıdır?

Ən vacib hazırlıq URL xəritəsidir: köhnə ünvanların tam siyahısı və hər birinin yeni qarşılığı. Siyahını üç mənbədən toplamaq lazımdır — saytı tarayan alət, Search Console-un indekslənmiş səhifələr hesabatı və analitika sistemindəki ən çox ziyarət alan səhifələr. Bir mənbə kifayət deyil, çünki hər biri fərqli səhifələri görür.

Xəritə hazırlananda hər sətir üçün qərar verilir: eyni məzmunla köçür, yaxın səhifəyə birləşdir, yoxsa 404 qalsın. Bu qərarları köçürmə günü verməyə çalışmaq ən çox səhvin yarandığı andır.

Əlavə hazırlıqlar: mövcud mövqe və trafik göstəricilərinin qeyd edilməsi (müqayisə üçün baza lazımdır), sitemap-in yeni versiyasının hazırlanması və köhnə saytın ehtiyat nüsxəsinin götürülməsi.

Köçürmə günü ardıcıllığı necə olmalıdır?

Praktik ardıcıllıq belədir:

• Yeni sayt işə salınır və yönləndirmə qaydaları aktivləşdirilir.
• Bir neçə vacib URL əl ilə yoxlanılır: cavab kodu 301-dirmi, hədəf düzgündürmü, zəncir yaranmayıbmı?
• Yeni sitemap Search Console-a təqdim edilir; köhnə sitemap bir müddət saxlanılır ki, Google köhnə ünvanları taraya və yönləndirməni görə bilsin.
• Domen dəyişirsə, Search Console-da ünvan dəyişikliyi aləti işlədilir.
• Analitika və izləmə kodlarının yeni saytda işlədiyi yoxlanılır.
• Daxili linklər yenilənir — mətn içindəki linklər köhnə ünvana qalıbsa, hər klik lazımsız yönləndirmədən keçir.

Köçürmədən sonra nə izlənməlidir?

İlk iki həftə gündəlik, sonra həftəlik: Search Console-da tarama xətaları, indekslənən səhifə sayı və klik dinamikası. Analitikada isə trafikin səhifə tipləri üzrə paylanması.

Nəyin normal olduğunu bilmək vacibdir: köçürmədən sonra trafikdə 10–20 faizlik müvəqqəti düşüş və mövqelərdə dalğalanma adi haldır və adətən 2–6 həftəyə bərpa olunur. Düşüş 50 faizdən çoxdursa və ya bir aydan sonra bərpa başlamırsa, texniki problem var — ilk baxılacaq yer yönləndirmə qaydaları və indeksləmə maneələridir.

Domen dəyişəndə nə fərqlidir?

Domen dəyişikliyi ən riskli variantdır, çünki yeni domenin heç bir tarixi yoxdur. Əlavə tələblər: hər iki domenin Search Console-da təsdiqlənməsi, ünvan dəyişikliyi alətindən istifadə, köhnə domenin ən azı bir il (mümkünsə daha uzun) saxlanılması və yönləndirmələrin bütün bu müddətdə işləməsi.

Köhnə domenin müddətinin bitməsinə icazə vermək ən bahalı səhvlərdəndir: bütün xarici linklər ölü ünvana getməyə başlayır və qazanılmış etibar itir.

Mümkünsə domen dəyişikliyini dizayn dəyişikliyi ilə eyni vaxtda etməmək məsləhətdir. İki dəyişiklik birləşəndə problem yaranarsa, səbəbin hansı olduğunu müəyyən etmək çətinləşir.

Yönləndirmə harada qurulur?

Texniki olaraq bir neçə səviyyədə mümkündür və seçim performansa təsir edir. Ən sürətli variant server səviyyəsidir (nginx, Apache konfiqurasiyası): sorğu proqrama çatmadan cavablanır. Bu, xüsusən kütləvi qaydalar üçün əlverişlidir.

İkinci variant proqram səviyyəsidir — sayt sisteminin öz yönləndirmə mexanizmi və ya middleware. Bu, idarə etməsi rahatdır (qaydaları admin paneldən dəyişmək olar), amma hər sorğu proqrama çatır.

Üçüncüsü — plagin və ya əlavə. Ən sadə variantdır, kiçik saytlar üçün kifayətdir, amma qayda sayı artdıqca yavaşlaya bilir.

Seçim meyarı sadədir: onlarla qayda üçün istənilən variant işləyir; minlərlə qayda üçün server səviyyəsi seçilməlidir.

Köçürmədə ən çox nə unudulur?

Texniki plan hazırlanır, amma bir neçə detal təkrar-təkrar unudulur. Şəkil ünvanları: şəkillərin yolu dəyişirsə, şəkil axtarışından gələn trafik itir və köhnə paylaşımlarda şəkillər sınır. PDF və fayl linkləri: kataloq, qiymət siyahısı kimi fayllar çox vaxt xarici saytlardan link alır.

robots.txt və sitemap: test mühitindən köçürülən robots.txt bəzən bütün saytı bağlayır — bu, ən çox təkrarlanan fəlakətdir. İzləmə kodları: analitika və reklam pikselləri yeni saytda düşə bilər və itki bir neçə həftə görünməyə bilər.

Ən sadə qorunma köçürmədən əvvəl yoxlama siyahısı hazırlamaq və köçürmə günü onu bir-bir işarələməkdir. Yaddaşa güvənmək bu əməliyyatda işləmir.

Tez-tez verilən suallar

Yönləndirmələri nə qədər saxlamaq lazımdır?

Ən azı bir il, mümkünsə daimi. Xarici saytlardakı linklər illərlə qala bilər və onlar köhnə ünvana gedir. Yönləndirmə silinən kimi həmin linklərin dəyəri itir.

301 dəyərin hamısını ötürürmü?

Google bildirir ki, müasir yanaşmada 301 ilə dəyər itkisi praktik olaraq yoxdur. Amma bu, hədəf səhifənin məzmunca uyğun olması şərtilə keçərlidir — məzmunu tamamilə fərqli səhifəyə yönləndirmə "yumşaq 404" kimi qiymətləndirilə bilər.

JavaScript və ya meta refresh ilə yönləndirmə olarmı?

Mümkündür, amma tövsiyə olunmur. Server səviyyəsində 301 ən etibarlı və ən sürətli üsuldur. Digər üsullar gecikmə yaradır və bəzi hallarda robot tərəfindən fərqli qiymətləndirilir.

Slug-ı yaxşılaşdırmaq üçün dəyişməyə dəyərmi?

Adətən yox. Mövcud, mövqe qazanmış URL-i yalnız estetik səbəbdən dəyişmək risk gətirir və qazancı azdır. Dəyişiklik yalnız URL həqiqətən problemlidirsə (mənasız simvollar, səhv struktur) və ya sayt onsuz da yenidən qurulursa məna kəsb edir.

Yönləndirməni necə yoxlamalı?

Brauzerdə açmaq kifayət deyil — brauzer yönləndirməni keşləyir və dəyişikliyi görmür. Düzgün üsul cavab başlıqlarını yoxlamaqdır: curl -I əmri və ya brauzerin şəbəkə panelində cavab kodunu görmək. Kod 301 olmalı və hədəf ünvan bir addımda düzgün səhifəyə getməlidir.

Köçürmə üçün ən uyğun vaxt hansıdır?

Trafikin ən az olduğu dövr — adətən həftə sonu və ya gecə. Amma bir şərtlə: problem yaranarsa düzəldəcək adam əlçatan olmalıdır. Cümə axşamı köçürüb həftə sonu heç kimin baxmaması ən riskli variantdır.

Əlaqəli mövzular

• Texniki SEO — indeksləmə, kanonik teq və dublikat məzmun.
• SEO audit necə aparılır — köçürmədən sonra fövqəladə audit.
• Google Search Console — köçürmə sonrası izləmə.
• SEO bölməsi — bu mövzudakı bütün yazılar.