Tag, Trigger, and Variable: How is GTM's tracking logic set up?

Google Tag Manager-i öyrənən hər kəs eyni nöqtədə ilişir. İnterfeys aydındır, hesab açılıb, konteyner sayta düşüb — amma «tag», «trigger» və «variable» sözlərinin bir-biri ilə necə əlaqələndiyi tam oturmur. Nəticədə adam hazır şablonları kopyalayır, bir gün nəsə işləmir və düzəldə bilmir, çünki məntiqi bilmir.

Bu yazının məqsədi məhz həmin məntiqi qurmaqdır. Sonunda siz sadəcə tag yaratmağı yox, istənilən izləmə tələbini üç komponentə parçalamağı bacaracaqsınız.

👉 GTM interfeysi və adlandırma qaydaları

Üç komponentin bölgüsü: hərəkət, şərt, data

Ən sadə şəkildə desək:

• Tag — hərəkətdir. Nə baş verir: data hansısa alətə göndərilir.
• Trigger — şərtdir. Bu hərəkət nə vaxt baş verir.
• Variable — datadır. Hərəkət baş verəndə hansı əlavə məlumat göndərilir.

Real bir ssenaridə üçü ardıcıl işləyir. Təsəvvür edin ki, istifadəçi məhsul səhifəsində «Səbətə at» düyməsini klikləyir:

1. Trigger bu klikləməni aşkarlayır və «indi hərəkət et» siqnalı verir.
2. Variablelər kontekst toplayır: kliklənən elementin mətni, məhsulun ID-si, səhifənin URL-i, məhsulun qiyməti.
3. Tag işə düşür və bu məlumatları GA4-ə hadisə, Meta-ya isə piksel siqnalı kimi göndərir.

Bu üçlükdən biri səhv qurulsa, nəticə pozulur. Trigger çox geniş qurulubsa, hadisə lazım olmayan yerlərdə də işə düşür. Variable səhv seçilibsə, hadisə gəlir amma məzmunsuz olur — «kimsə nəyəsə klikləyib» səviyyəsində. Tag səhv konfiqurasiya olunubsa, data ümumiyyətlə çatmır.

Trigger tipləri: hansı hadisəni nə vaxt seçmək

GTM triggerləri dörd böyük qrupa ayırır. Yeni trigger yaradanda konfiqurasiya pəncərəsində məhz bu bölgünü görürsünüz.

1. Page View qrupu — səhifə ilə bağlı hadisələr

Bu qrupda triggerlər səhifənin yüklənmə mərhələsinə görə fərqlənir:

• Page View — GTM konteyneri yüklənən kimi işə düşür. Ən erkən mərhələdir. GA4-ün əsas səhifə baxışı tagı üçün istifadə olunur.
• DOM Ready — səhifənin HTML strukturu tam qurulandan sonra. Səhifədəki elementlərin məzmununu oxumaq lazımdırsa (məsələn qiymət dəyərini götürmək), bu mərhələni seçin.
• Window Loaded — bütün resurslar, o cümlədən şəkillər yüklənəndən sonra. Ən gec mərhələdir.

Praktik qayda: nə qədər gec mərhələ seçsəniz, data bir o qədər tam olur, amma tez tərk edilən sessiyaları itirmək riski artır. Şübhə edirsinizsə, standart Page View-dan başlayın.

2. Click qrupu — kliklərin izlənməsi

İki variant var və aralarındakı fərq vacibdir:

• All Elements — səhifədəki istənilən elementə edilən klikləri tutur: düymələr, şəkillər, mətn blokları, ikonlar. Ən geniş əhatədir.
• Just Links — yalnız `<a>` teqi ilə qurulmuş linklərə edilən klikləri tutur. Xarici linkləri, fayl yükləmələrini və naviqasiya kliklərini izləmək üçün idealdır.

Hər iki halda triggeri şərtlə daraltmaq demək olar ki, həmişə lazım gəlir. Məsələn yalnız düymələrə edilən klikləri istəyirsinizsə, «Click Classes» və ya «Click Element» dəyişəninə şərt qoyursunuz. Şərt qoymadan All Elements triggeri saytdakı hər klikləməni GA4-ə göndərəcək — bu, həm mənasız data seli, həm də hesabınızın hadisə limitinə lazımsız yükdür.

3. User Engagement qrupu — davranış hadisələri

Ən çox istifadə olunan qrupdur, çünki real istifadəçi davranışını ölçür:

• Scroll Depth — istifadəçinin səhifəni neçə faiz aşağı sürüşdürdüyünü ölçür. Şaquli və üfüqi variantı var. Faiz həddlərini özünüz təyin edirsiniz (məsələn 25, 50, 75, 90).
• Form Submission — forma göndəriləndə işə düşür. Lid formaları üçün əsas triggerdir.
• Element Visibility — müəyyən bir elementin ekranda görünməsini aşkarlayır. Banner, kampaniya bloku və ya əlaqə bölməsinin həqiqətən görülüb-görülmədiyini ölçmək üçün istifadə olunur.
• YouTube Video — video baxışlarının mərhələlərini izləyir.

4. Digər triggerlər

• Timer — müəyyən vaxt keçdikdən sonra işə düşür. İnterval millisaniyə ilə verilir: 30 saniyə üçün `30000`. «Limit» sahəsi triggerin neçə dəfə təkrarlanacağını müəyyən edir — bir dəfəlik ölçmə üçün `1` yazın.
• Custom Event — sayt kodundan data layer vasitəsilə göndərilən xüsusi hadisələr üçün. E-ticarət izləməsinin əsasını məhz bu təşkil edir.
• JavaScript Error — saytda JavaScript xətası baş verəndə işə düşür.
• History Change — səhifə yenilənmədən URL dəyişəndə. Tək səhifəli (SPA) saytlar üçün kritikdir.

Triggerə şərt əlavə etmək: dəqiqliyin açarı

Trigger tipini seçmək işin yarısıdır. İkinci yarısı — onu daraltmaqdır. Hər trigger konfiqurasiyasında «bu trigger bəzi hadisələrdə işə düşsün» seçimi var və orada şərt qurursunuz.

Ən çox istifadə olunan şərt nümunələri:

Page URL contains /thank-you Page Path equals /elaqe Click Classes contains btn-primary Page URL matches RegEx .* (bütün sayt)

Xüsusilə RegEx variantına diqqət edin. Timer triggeri qurarkən çox vaxt «bütün saytda işləsin» demək lazım gəlir — bunun üçün Page URL dəyişəninə `matches RegEx` operatoru ilə `.*` dəyəri verilir. Bu ifadə «istənilən mətn» deməkdir və praktikada bütün səhifələri əhatə edir.

Şərtlərdə ən çox edilən səhv çox dar yazmaqdır. Məsələn `Page URL equals https://misal.az/thank-you` yazsanız, URL-ə UTM parametrləri əlavə olunan kimi şərt pozulur və konversiyalarınız itir. Bunun əvəzinə `Page Path contains thank-you` yazın — həm daha davamlıdır, həm də parametrlərdən asılı deyil.

Built-in dəyişənlər: hazır gələn data

Variable — kod işə düşəndə real dəyərlə dolan yer tutucudur. Məsələn `Page URL` adlı dəyişən hər səhifədə həmin səhifənin ünvanını qaytarır.

Google bir sıra dəyişənləri hazır verir. Bunlar built-in dəyişənlərdir: onları yaratmaq lazım deyil, sadəcə aktivləşdirmək kifayətdir. Variables bölməsində «Configure» düyməsinə basıb siyahıdan lazım olanları seçirsiniz.

Yeni konteynerdə built-in dəyişənlərin yalnız bir hissəsi aktivdir — qalanlarını əl ilə açmalısınız. Ən çox lazım olanlar:

Səhifə dəyişənləri

• Page URL — tam ünvan, parametrlərlə birlikdə.
• Page Path — yalnız yol hissəsi, domen olmadan.
• Page Hostname — domen adı.
• Referrer — istifadəçinin hansı səhifədən gəldiyi.

Klik dəyişənləri

• Click Element — kliklənən DOM elementi.
• Click Classes — həmin elementin CSS sinifləri. Düymələri ayırd etmək üçün ən çox istifadə olunan dəyişəndir.
• Click ID, Click Text, Click URL — kliklənən elementin identifikatoru, mətni və ünvanı.

Scroll dəyişənləri

• Scroll Depth Threshold — istifadəçinin çatdığı faiz həddi (25, 50, 75, 90).
• Scroll Depth Units — ölçü vahidi: faiz və ya piksel.
• Scroll Direction — şaquli və ya üfüqi.

Görünürlük və xəta dəyişənləri

• Percent Visible — elementin ekranda görünən hissəsinin faizi.
• On-Screen Duration — elementin ekranda qaldığı müddət.
• Error Message, Error URL, Error Line — JavaScript xətasının mətni, baş verdiyi səhifə və kod sətri.

Vacib qayda: istifadə etmədiyiniz built-in dəyişənləri aktivləşdirməyin. Hər aktiv dəyişən debug panelini şişirdir və konteyneri ağırlaşdırır.

User-defined dəyişənlər: özünüzün qurduqlarınız

Built-in dəyişənlər hər ehtiyacı qarşılamır. Xüsusi hallar üçün öz dəyişənlərinizi yaradırsınız. Praktikada ən çox lazım olan tipləri sayaq.

Constant

Sabit bir dəyəri saxlayır. Ən klassik istifadə halı: GA4 ölçmə ID-si. Onlarla GA4 tagı yaradanda hər dəfə `G-XXXXXXX` yazmaq əvəzinə bir dəfə `constant — ga4 measurement id` adlı dəyişən yaradın və bütün taglarda ona istinad edin. ID dəyişəndə bir yerdə düzəldirsiniz — bütün taglar avtomatik yenilənir. Bu, sadə göründüyü qədər böyük vaxt qazandırır.

Data Layer Variable

Saytın kodundan data layer vasitəsilə göndərilən dəyərləri oxuyur: məhsul adı, qiymət, kateqoriya, istifadəçi ID-si. E-ticarət izləməsinin əsasıdır və ayrıca yazının mövzusudur.

Custom JavaScript

Hazır variantların kifayət etmədiyi hallarda kiçik bir JavaScript funksiyası yazıb nəticəni dəyişən kimi istifadə edirsiniz. Məsələn səhifədə JavaScript-in aktiv olub-olmadığını yoxlamaq və ya iki dəyəri birləşdirmək üçün.

Auto-Event Variable

Kliklənən elementin xüsusiyyətlərini daha dəqiq oxumağa imkan verir. Xarici linklərin izlənməsində istifadə olunur: kliklənən linkin domeni sizin domeniniz deyilsə, deməli istifadəçi saytı tərk edir.

URL Variable

URL-in müəyyən bir hissəsini götürür: query parametrini, hostname-i, fraqmenti. UTM parametrlərinin dəyərini oxumaq üçün əlverişlidir.

First-Party Cookie

Saytın öz çərəzlərində saxlanan dəyəri oxuyur — məsələn giriş etmiş istifadəçinin identifikatorunu.

Tag tipləri və qabaqcıl parametrlər

Trigger və dəyişənləri anladıqdan sonra tagın özünə də bir neçə vacib detal qalır.

GTM tag yaradanda sizə iki qrup təklif edir: Google-un öz tagları and icma şablonları. Google qrupunda ən çox istifadə olunanlar bunlardır:

• Google Tag — GA4-ün əsas quraşdırma tagıdır; ölçmə ID-si ilə işləyir.
• GA4 Event — konkret hadisələri göndərir: scroll, klik, forma göndərilməsi, video baxışı.
• Google Ads Conversion Tracking — konversiya ID və etiketi ilə işləyir.
• Google Ads Remarketing — auditoriya siyahılarını doldurur.
• Conversion Linker — konversiya izləməsinin düzgün işləməsi üçün lazım olan köməkçi tagdır; bütün səhifələrdə işə düşməlidir və Google Ads konversiyası qurmazdan əvvəl mütləq yaradılmalıdır.
• Custom HTML — siyahıda olmayan hər şey üçün: Meta piksel, TikTok piksel, üçüncü tərəf skriptləri.

Hər tagın konfiqurasiyasında bir də Advanced Settings bölməsi var və orada iki parametr praktikada işə yarayır.

Tag Firing Priority — tagların hansı sıra ilə işə düşəcəyini müəyyən edir. Rəqəm nə qədər böyükdürsə, tag bir o qədər tez işə düşür. Bu, məsələn Meta pikselinin əsas hissəsinin köməkçi hissədən əvvəl yüklənməsini təmin etmək üçün lazım gəlir.

Tag Firing Options — tagın bir səhifədə neçə dəfə işə düşə biləcəyini məhdudlaşdırır. Üç variant var: hər hadisədə bir dəfə, hər səhifədə bir dəfə, ömürdə bir dəfə. Konversiya taglarında «hər səhifədə bir dəfə» seçimi təkrar sayılmanın qarşısını alır.

Bir də Tag Sequencing var: bir tagdan əvvəl və ya sonra başqa bir tagın mütləq işə düşməsini tələb edə bilərsiniz. Asılılığı olan quraşdırmalarda faydalıdır.

İki praktiki nümunə

Nümunə 1: bloq məqalələrinin oxunma dərinliyi

Məqsəd: yalnız bloq bölməsində, istifadəçilərin məqaləni nə qədər oxuduğunu ölçmək.

1. Variables → Configure → `Scroll Depth Threshold` dəyişənini aktivləşdirin.
2. Yeni trigger: tip Scroll Depth, şaquli, faizlər `25, 50, 75, 90`. Şərt: `Page Path contains /blog`.
3. Yeni tag: GA4 Event, hadisə adı `scroll_depth`. Parametr əlavə edin: ad `percent`, dəyər — `Scroll Depth Threshold` dəyişəni.
4. Triggeri tagla əlaqələndirin, Preview ilə test edin, sonra dərc edin.

Nəticədə GA4-də hansı məqalələrin sona qədər oxunduğunu, hansılarının isə ilk ekranda tərk edildiyini görəcəksiniz.

Nümunə 2: yalnız düymələrə edilən kliklər

Məqsəd: bütün kliklər yox, yalnız CTA düymələrinə edilən kliklər.

1. `Click Classes` built-in dəyişənini aktivləşdirin.
2. Saytda düyməyə sağ klikləyib «Inspect» seçin və düymənin CSS sinfini tapın (məsələn `btn-primary`).
3. Yeni trigger: Click — All Elements, şərt `Click Classes contains btn-primary`.
4. GA4 Event tagı yaradın, hadisə adı `button_click`, parametr olaraq `Click Text` göndərin — beləliklə hansı düymənin kliklənildiyini də biləcəksiniz.

Preview rejimində yoxlayanda görəcəksiniz: düyməyə klikləyəndə tag işə düşür, səhifənin boş yerinə klikləyəndə isə düşmür. Bu, triggerin düzgün daraldıldığını təsdiqləyir.

👉 GA4 və Google Ads taglarının qurulması

Results

GTM-də hər izləmə tələbi eyni üç sualın cavabına gəlib çıxır: Nə göndərilir? (tag) — Nə vaxt göndərilir? (trigger) — Hansı əlavə məlumatla göndərilir? (variable).

Bu üç sualı vərdiş halına salsanız, artıq hazır təlimat axtarmağa ehtiyacınız qalmır. Yeni bir tələb gələndə — «məhsul videosuna 50% baxanları ölçmək istəyirik» — siz onu avtomatik olaraq komponentlərə bölürsünüz: trigger YouTube Video, dəyişən video başlığı və faiz, tag isə GA4 event.

Növbəti yazıda bu biliyi praktikaya çeviririk: GA4, Google Ads konversiya izləməsi, remarketinq və Meta pikselini addım-addım quraşdırırıq.

Frequently asked questions

Bir tag bir neçə triggerlə işləyə bilərmi?

Bəli. Bir taga istənilən sayda trigger əlavə etmək olar — onlardan hər hansı biri şərtini ödəyəndə tag işə düşəcək. Həmçinin «istisna trigger» də təyin etmək mümkündür: həmin şərt ödənəndə tag işə düşməyəcək. Bu, məsələn daxili trafiki ölçmədən kənarlaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Built-in dəyişən niyə boş dəyər qaytarır?

Ən çox rast gəlinən iki səbəb: dəyişən aktivləşdirilməyib, ya da həmin hadisə tipi üçün mövcud deyil. Məsələn `Click Classes` yalnız klik hadisələrində dolur — səhifə baxışında boş olacaq. Preview rejimində Variables tabına baxıb hansı hadisədə hansı dəyərin gəldiyini dəqiq görə bilərsiniz.

Scroll izləməsi saytı yavaşladırmı?

Praktikada hiss olunacaq təsiri yoxdur. Amma faiz həddlərini şişirtməyin — 25/50/75/90 kifayətdir. Hər 5 faizdə bir hadisə göndərmək həm mənasız data seli yaradır, həm də GA4-də hadisə limitinizi yeyir.

Custom Event triggeri ilə Click triggeri arasında fərq nədir?

Click triggeri hadisəni brauzerdə özü aşkarlayır. Custom Event triggeri isə saytın kodu tərəfindən data layer-ə göndərilən hadisəni gözləyir. İkincisi daha etibarlıdır, çünki sayt dizaynı dəyişəndə sınmır — amma developer dəstəyi tələb edir.

Tag bir neçə dəfə işə düşürsə nə etməli?

Əvvəlcə səbəbi müəyyən edin. İki tipik hal var. Birincisi, taga bir neçə trigger bağlanıb və onların şərtləri üst-üstə düşür — məsələn həm Page View, həm də DOM Ready triggeri eyni səhifədə işləyir. İkincisi, trigger tipi özü təkrarlanan hadisəyə əsaslanır.

Həll yolu tagın Advanced Settings bölməsindəki Tag Firing Options parametridir: «Once per page» seçimi tagın bir səhifədə yalnız bir dəfə işə düşməsini təmin edir. Konversiya taglarında bu parametr demək olar ki, həmişə lazımdır.

Trigger şərtində «contains» yoxsa «equals» istifadə etməliyəm?

Əksər hallarda contains daha etibarlıdır. Səbəb sadədir: URL-ə UTM parametrləri, dil prefiksi və ya sonluq işarəsi əlavə olunan kimi `equals` şərti pozulur. `contains` isə bu dəyişikliklərdən təsirlənmir. `equals` yalnız çox dəqiq uyğunluq lazım olan hallarda seçilməlidir.

Neçə dəyişən yaratmaq normaldır?

Sabit rəqəm yoxdur, amma qayda sadədir: hər dəyişənin ən azı bir tag və ya triggerdə istifadə olunduğuna əmin olun. İstifadə olunmayan dəyişənləri rüblük auditdə silin.